Materiały do lutowania

     Niniejszy rozdział zawiera zestaw materiałów do lutowania: luty, topniki i materiały pomocnicze. Uzupełnieniem programu techniki lutowniczej są palniki i akcesoria do lutowania, które znajdują się w rozdziale "Osprzęt gazowy" oraz środki pomocnicze, które znajdują się w rozdziale "Chemia techniczna".
     Lutowanie jest najstarszym procesem spawalniczym. Jest to metoda łączenia materiałów zapewniająca połączenie o fizycznej ciągłości, wykonane spoiwem o temperaturze topnienia niższej niż temperatura topnienia materiałów łączonych. Materiały dodatkowe stosowane w procesach lutowania to lut oraz topnik lutowniczy, które są niezbędne do wykonania połączenia lutowanego. Spoiwo do lutowania - lut - jest to metal lub stop metali przeznaczony do utworzenia lutowiny w procesie lutowania. Luty dzielą się na luty miękkie, o temperaturze topnienia nie przekraczającej 450°C oraz na luty twarde, o temperaturze topnienia powyżej 450°C. Warunkiem utworzenia lutowiny jest odpowiednia zwilżalność i rozpływność lutu, czyli zdolność roztopionego lutu do zwilżania materiału lutowanego oraz rozpływania się po tym materiale. Zasadniczą rolę w tym procesie spełnia topnik lutowniczy. Jest to substancja niemetaliczna, która w procesie lutowania zapewnia wymaganą zwilżalność i rozpływność lutu na materiale lutowanym, przez redukcję tlenków występujących na powierzchniach materiału lutowanego i lutu oraz zapobieganie ponownemu ich utlenianiu się. W niektórych procesach lutowania rolę topnika spełniają odpowiednie atmosfery gazowe lub próżnia, a niekiedy bardzo aktywne odtleniacze zawarte w lucie.

Przygotowanie elementów do lutowania powinno uwzględniać:

•  zapewnienie czystości metalicznej powierzchni stykowych złącza,
•  odpowiedni montaż elementów, połączony niekiedy z naniesieniem lutu i topnika.

Elementy łączone należy bezpośrednio przed lutowaniem dokładnie oczyścić z warstwy tlenków, niemetalicznych powłok ochronnych, tłuszczu i brudu. Przeprowadza się to metodami mechanicznymi (szczotkowanie, piaskowanie, obróbka ścierna) lub chemicznymi (trawienie i odtłuszczanie). Na oczyszczone elementy nakłada się lut i topnik. Lut układany jest przeważnie w postaci odpowiedniej kształtki bezpośrednio w szczelinie lutowniczej lub u jej wylotu. Topnik natomiast w postaci płynu lub pasty rozprowadza się po powierzchniach stykowych złącza oraz bezpośrednio przyległych do nich powierzchniach elementów, a także nakłada na kształtkę spoiwa.